Gıda alerjilerinin önlenmesine yönelik yaklaşımlar son yıllarda önemli ölçüde değişti. Geçmişte alerjen besinlerden kaçınma ön plandayken, günümüzde özellikle yumurta ve yer fıstığı gibi sık alerjiye neden olan besinlerin bebeğin tamamlayıcı beslenmesine uygun zamanda eklenmesinin koruyucu olabileceğini gösteren güçlü kanıtlar bulunmaktadır.

Bununla birlikte önemli bir soru uzun süredir yanıt bekliyordu: Bebeğin alerjenlerle daha doğmadan veya anne sütü aracılığıyla karşılaşması tolerans gelişimini etkileyebilir mi?

New England Journal of Medicine dergisinde Eylül 2026'da yayımlanan PrEggNut çalışması, tam olarak bu soruya yanıt aradı. Araştırmada, gebelik ve emzirme döneminde annenin yüksek miktarda yumurta ve yer fıstığı tüketmesinin, alerji açısından yüksek risk taşıyan bebeklerde yumurta veya yer fıstığı alerjisi gelişimini azaltıp azaltmadığı incelendi.

Neden Böyle Bir Çalışmaya İhtiyaç Duyuldu?

Besinlere karşı immün yanıtların yaşamın oldukça erken dönemlerinde gelişebildiği biliniyor. Bazı bebeklerde yumurtaya özgü immün yanıtların, henüz yumurta tamamlayıcı beslenmeye eklenmeden önce bile saptanabilmesi, tolerans gelişiminde gebelik ve erken süt çocukluğu döneminin önemli olabileceği düşüncesini doğurmuştur.

Besin proteinleri gebelik sırasında amniyotik sıvıda, doğumdan sonra ise anne sütünde saptanabilmektedir. Bu durum, fetüsün ve anne sütüyle beslenen bebeğin besin antijenleriyle erken dönemde karşılaşabileceğini düşündürmektedir.

Öte yandan daha önceki çalışmalar, annenin gebelik veya emzirme döneminde alerjen besinlerden kaçınmasının çocukta alerjik hastalık riskini azaltmadığını göstermiştir. PrEggNut çalışması ise bunun tersini sorguladı: Alerjenlerden kaçınmak yerine annenin daha fazla miktarda yumurta ve yer fıstığı tüketmesi koruyucu olabilir miydi?

PrEggNut Çalışması Nasıl Yapıldı?

Avustralya'nın dört farklı şehrinde gerçekleştirilen bu randomize kontrollü çalışmaya toplam 2137 gebe dahil edildi.

Çalışmaya alınan gebelerin doğacak çocuklarında belirgin ailesel alerji riski bulunuyordu. Bebeğin anne, baba veya kardeşlerinden en az ikisinde hekim tarafından tanı konmuş astım, atopik dermatit, alerjik rinit veya IgE aracılı gıda alerjisi bulunması gerekiyordu.

Katılımcılar gebeliğin 23. haftasından önce iki gruba randomize edildi.

Yüksek yumurta–yer fıstığı tüketim grubundaki annelerden:

• Haftada en az 6 yumurta

• Haftada en az 60 yer fıstığı

tüketmeleri istendi.

Kontrol grubunda ise tüketim:

• Haftada en fazla 3 yumurta

• Haftada en fazla 30 yer fıstığı

ile sınırlandırıldı.

Bu beslenme düzeni gebelik boyunca devam ettirildi ve emzirmenin sürmesi koşuluyla doğumdan sonraki dördüncü aya kadar uygulandı.

Çalışmaya yumurta veya yer fıstığı alerjisi bulunan anneler dahil edilmedi.

Araştırmanın temel amacı, bebekler bir yaşına geldiğinde IgE aracılı yumurta veya yer fıstığı alerjisi gelişme sıklığını karşılaştırmaktı.

Sonuç Ne Oldu?

Çalışmanın temel sonucu oldukça netti.

Bir yaşında IgE aracılı yumurta veya yer fıstığı alerjisi:

Yüksek tüketim grubunda %7,8,
standart tüketim grubunda %8,4 oranında görüldü.

Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı.

Göreceli risk 0,93 olarak hesaplandı ve güven aralığı olası yararı da zararı da dışlamıyordu.

Başka bir ifadeyle, annenin gebelik ve emzirme döneminde yüksek miktarda yumurta ve yer fıstığı tüketmesi, bebeğin bir yaşında yumurta veya yer fıstığı alerjisi geliştirme riskini anlamlı biçimde azaltmadı.

Tek Tek Yumurta ve Yer Fıstığı Alerjisine Bakıldığında Ne Görüldü?

Sonuçlar ayrı ayrı değerlendirildiğinde de benzerdi.

IgE aracılı yumurta alerjisi yüksek tüketim grubunda %6,2, kontrol grubunda %7,2 oranında görüldü.

Yer fıstığı alerjisi ise her iki grupta da yaklaşık %2,6 idi.

Yumurta ve yer fıstığı duyarlanması açısından da gruplar arasında belirgin bir fark saptanmadı.

Egzama Üzerinde Bir Etkisi Oldu mu?

Çalışmada bebeklerde egzama gelişimi de değerlendirildi.

Dördüncü ayda egzama sıklığı yüksek tüketim grubunda %16,4, standart beslenme grubunda %18,1 idi.

On ikinci ayda ise bu oranlar sırasıyla %42,8 ve %46,2 olarak bulundu.

Bu sonuçlar da annenin yüksek miktarda yumurta ve yer fıstığı tüketmesinin egzama açısından belirgin bir koruyucu etkisini göstermedi.

Güvenlik Açısından Bir Sorun Görüldü mü?

Anne ve bebeklerde ciddi yan etkiler açısından iki grup arasında belirgin bir fark saptanmadı.

Ciddi maternal veya infant advers olay oranları yüksek tüketim grubunda %3,6, standart beslenme grubunda %3,8 idi.

Bebeklerde yumurta veya yer fıstığına bağlı anafilaksi de iki grup arasında anlamlı farklılık göstermedi.

Dolayısıyla çalışma, bu düzeydeki maternal yumurta ve yer fıstığı tüketiminin belirgin bir güvenlik sorunu oluşturduğunu göstermedi; ancak aynı zamanda alerji gelişimini önleyici belirgin bir yarar da ortaya koymadı.

Sonuçları Nasıl Yorumlamalıyız?

Bu çalışmanın en önemli mesajlarından biri şudur:

Gebelik ve emzirme döneminde yumurta ve yer fıstığını normalden çok daha fazla tüketmenin, bebeği yumurta veya yer fıstığı alerjisinden koruduğuna dair kanıt bulunmamaktadır.

Ancak bu sonuç, annelerin gebelik veya emzirme döneminde yumurta ve yer fıstığından kaçınması gerektiği anlamına da gelmez.

Tam tersine, mevcut gıda alerjisi önleme kılavuzları, annenin kendi alerjisi veya başka bir tıbbi gereklilik bulunmadığı sürece yaygın alerjen besinleri gebelik ve emzirme döneminde diyetinden çıkarmasını önermemektedir.

Bu çalışmada karşılaştırılan şey “tüketmek” ile “hiç tüketmemek” değildi. Her iki gruptaki anneler de yumurta ve yer fıstığı tüketiyordu; araştırılan, çok daha yüksek miktarda tüketimin ek bir koruyucu yarar sağlayıp sağlamadığıydı.

Çalışmanın Önemli Bir Sınırlılığı Var

Araştırmacılar çalışma planlanırken yüksek ailesel risk taşıyan bu grupta yumurta veya yer fıstığı alerjisi sıklığını yaklaşık %16 olarak öngörmüştü.

Gerçekte ise oran yaklaşık %8 düzeyinde kaldı.

Bu durum çalışmanın, daha küçük ama klinik açıdan anlamlı olabilecek bir yararı saptama gücünü azaltmış olabilir. Nitekim güven aralığı, belli ölçüde koruyucu bir etkinin tamamen dışlanmasına izin vermiyor.

Bununla birlikte hem intention-to-treat hem de protokole yeterince uyum gösteren katılımcılardaki analizler aynı yönde sonuç verdi ve belirgin bir koruyucu etki gösterilemedi.

Peki Bebeklere Yumurta ve Yer Fıstığı Ne Zaman Verilmeli?

Bu çalışma önemli bir noktada yanlış yorumlanmamalıdır.

PrEggNut araştırması annenin gebelik ve emzirme dönemindeki beslenmesini test etti. Bebeğe yumurta veya yer fıstığının erken dönemde verilmesinin etkinliğini test eden bir çalışma değildir.

Güncel alerji önleme yaklaşımında, bebeğin gelişimsel olarak tamamlayıcı beslenmeye hazır olduğu dönemde yumurta ve yer fıstığı gibi alerjen besinlerin gereksiz yere geciktirilmemesi önemini korumaktadır.

Nitekim araştırmacılar da çalışmalarında, yaklaşık altıncı ay civarında yumurta ve yer fıstığının bebeğin beslenmesine zamanında eklenmesinin önemini vurgulamaktadır.

Pediatrist İçin Pratik Mesaj

Bu çalışmanın günlük pratiğe yansımasını dört noktada özetlemek mümkündür:

• Gebelik ve emzirme döneminde yumurta ve yer fıstığından rutin olarak kaçınılması önerilmemelidir.

• Sadece bebeğin ileride gıda alerjisi geliştirmesini önlemek amacıyla anneye çok yüksek miktarda yumurta veya yer fıstığı tüketmesi önerilmesini destekleyen bir kanıt yoktur.

• Çalışmanın negatif sonucu, bebeğe alerjen besinlerin zamanında başlanmasına ilişkin mevcut yaklaşımı değiştirmez.

• Alerji açısından yüksek riskli bebeklerde tamamlayıcı beslenme ve alerjen gıda başlangıcı aileyle bireysel olarak planlanmalıdır.

Sonuç

PrEggNut çalışması, gıda alerjisinin yaşamın çok erken dönemlerinde başlayan immün süreçlerle ilişkili olduğu yönündeki biyolojik hipotezi güçlü bir randomize kontrollü çalışmayla test etti.

Bununla birlikte gebelik ve emzirme döneminde annenin yüksek miktarda yumurta ve yer fıstığı tüketmesi, yüksek ailesel alerji riski bulunan bebeklerde bir yaşına kadar IgE aracılı yumurta veya yer fıstığı alerjisi gelişimini anlamlı ölçüde azaltmadı.

Bu nedenle mevcut veriler, gebelik ve emzirme döneminde özel bir “yüksek alerjen tüketim diyeti” uygulanmasını desteklemiyor.

Güncel yaklaşım; annenin tıbbi gereklilik olmaksızın alerjen besinlerden kaçınmaması, buna karşılık bebeğin tamamlayıcı beslenme döneminde yumurta ve yer fıstığı gibi besinlerle uygun zamanda tanıştırılması yönündedir.

Kaynak:
Palmer DJ, Campbell DE, Nanan R, et al. Trial of a Maternal Diet Rich in Eggs and Peanuts to Reduce Infant Allergy. N Engl J Med. 2026;395:1090–1099. doi:10.1056/NEJMoa2605659

Akademik Genel Pediatri Derneği
Bilimin Işığında, Çocuğun Yanında.